Fietsroute door Middag-Humsterland: het oudste cultuurlandschap van Groningen
Een landschap van wierden die als groene eilanden boven de weilanden uitsteken, middeleeuwse kerkjes in kleine dorpjes en smalle kronkelende weggetjes. In Nationaal Landschap Middag-Humsterland fietst u door een van de oudste cultuurlandschappen van Nederland, gevormd door de zee. De fietsroute door Middag-Humsterland van Fietsnetwerk.nl voert u in bijna 40 kilometer door het Groningse land rond Aduard, Niehove en Ezinge.
Een landschap geboren uit zee en slib
Het verhaal van Middag-Humsterland begint ver voor onze jaartelling. Na de laatste ijstijd steeg de zeespiegel en drong de zee via geulen en kreken het noorden van Nederland binnen. Zandplaten raakten bij vloed bedekt met laagjes slib. Langzaam werden ze hoger en veranderden ze in kwelders: begroeide stukken land die alleen bij hoogwater of storm nog overstromen.
Rond 600 voor Christus waren delen van die kwelders hoog en stevig genoeg om er te wonen. Boeren trokken er met hun runderen en schapen naartoe en vestigden zich op de hoogste delen. Omdat het land bij storm kon overstromen, verhoogden zij hun woonplaatsen steeds verder met plaggen, mest en klei. Zo ontstonden de eerste wierden, zoals terpen in Groningen worden genoemd.
Rond het begin van onze jaartelling groeiden sommige wierden uit tot heuvels van enkele meters hoog, groot genoeg voor verschillende boerderijen. Over de hoger gelegen kwelder- en oeverwallen ontstonden paden tussen de nederzettingen. Een deel daarvan herkent u nog in de slingerende wegen van vandaag.
Middag en Humsterland worden eilanden
In de vroege middeleeuwen kreeg de zee opnieuw meer invloed. De Lauwersgeul verbreedde zich tot de Lauwerszee en zijgeulen sneden door het kwelderlandschap. Humsterland werd een eiland en Middag een schiereiland. Bij hoogwater staken de wierden als veilige eilandjes boven het water uit. Bewoners beschermden zich door hun woonheuvels telkens verder te verhogen.
Monniken zorgden voor dijken en inpoldering
Vanaf de elfde en twaalfde eeuw begonnen zij hele gebieden met dijken te omsluiten. Ook de monniken van de Sint-Bernardusabdij in Aduard, gesticht in 1192, speelden een belangrijke rol. Zij hielpen bij het aanleggen van dijken, het graven van waterlopen en het inpolderen van aangeslibd land.
De geulen slibben dicht
Tussen ongeveer 1200 en 1700 slibden oude geulen dicht en groeiden Middag en Humsterland weer aan elkaar en aan het vasteland. Met de bouw van de zeesluis bij Zoutkamp in 1877 verdween uiteindelijk ook de invloed van eb en vloed uit het Reitdiep.
De verdwenen zee is nog altijd herkenbaar
Hoewel Middag en Humsterland geen eilanden meer zijn, is hun verleden nog overal zichtbaar. Kronkelende sloten en maren volgen de loop van vroegere wadgeulen. Smalle wegen slingeren over oude kwelderruggen en dijken. Geen enkel weiland ziet er hetzelfde uit, omdat die de natuurlijke lijnen van het landschap volgen.
Vooral in Niehove is de klassieke opbouw van een wierdendorp prachtig bewaard gebleven. De kerk staat op het hoogste punt, de huizen liggen in een kring eromheen en de wegen lopen als spaken van een wiel naar beneden. Ook Ezinge, met zijn kerk en vrijstaande toren op de rand van de wierde, is een indrukwekkend gezicht.
Nationaal Landschap
Middag-Humsterland werd in 2005 aangewezen als Nationaal Landschap vanwege drie bijzondere eigenschappen: 1. het reliëf van wierden, dijken en kwelderruggen, 2. de onregelmatige indeling van de landbouwgronden en 3. het open karakter. Dit is zelfs internationaal gezien uniek.
Omdat dit eeuwenoude landschap zo gaaf bewaard is gebleven, bestaan er ambities om het voor te dragen voor de UNESCO-Werelderfgoedlijst. Een officiële plaatsing is nog niet aan de orde, maar de ambitie onderstreept hoe zeldzaam het gebied is.
Nagenieten op de camping
Na bijna 40 kilometer kijkt u heel anders naar het landschap. Een bocht in de weg kan een verdwenen geul volgen en een groene heuvel kan duizenden jaren bewoningsgeschiedenis bevatten. Vanaf een kleinschalige SVR-camping in Groningen heeft u alle tijd om deze bijzondere streek rustig te ontdekken en na afloop te genieten van de ruimte en stilte van het Groningse platteland.
Tip! Download de gratis fietsroute-app van Fietsnetwerk.nl en fiets de route met volledige routebegeleiding, interessante bezienswaardigheden en hun verhaal.
Horeca op de route:
- Restaurant Garnwerd aan Zee, Garnwerd
Interessante afstapmomenten:
- Bezoekerscentrum Wierdendorp Niehove, Niehove
- Kloostermuseum Sint-Bernardushof, Aduard
- Museum Wierdenland, Ezinge
- Wierden Ezinge & Niehove
- Kerkje Harkema, Den Ham
- Korenmolen De Meeuw, Garnwerd
Op zoek naar een camping in de buurt?
Kijk dan eens naar één van de onderstaande campings: